Afazja. Czym jest? Jak wygląda terapia neurologopedyczna?

Mówienie wydaje się jedną z najbardziej naturalnych umiejętności, choć wykształconą tylko przez gatunek ludzki. Służy nam ono do komunikowania się z innymi osobami, nawiązywania relacji, budowania wiedzy o świecie i określania naszego w nim miejsca. Niekiedy zdarza się, iż tę wysoce wyspecjalizowaną zdolność dotykają poważne zaburzenia. Dlatego zachęcamy do poznania najważniejszych informacji dotyczących afazji.

Jakie są cechy afazji?

Afazją nazywa się utratę zdolności do posługiwania się mową. Do zaburzenia dochodzi zazwyczaj niespodziewanie na skutek incydentu neurologicznego prowadzącego do uszkodzeń w strukturach mózgu odpowiedzialnych za produkcję mowy lub jej odbiór i rozumienie. Najczęściej są to zmiany związane z udarem. Do niekorzystnych objawów w tkankach mózgu dochodzi również w wyniku urazów głowy, chorób nowotworowych tego obszaru, po pojawieniu się guzów mózgu. Niebezpieczne dla mózgu są nawet krótkotrwałe okresy niedotlenienia, ale też zatrucia substancjami chemicznymi. W zależności od tego, które partie mózgu zostaną naruszone, według jednej z wielu klasyfikacji wyróżnia się następujące typy afazji:

  • ruchową – pojawia się, gdy zmiany dotknęły płatu czołowego dominującej półkuli, chory traci możliwość mówienia. Będąc sprawnym intelektualnie, nie jest w stanie wyrazić swoich myśli, popełnia błędy w budowie słów oraz całych zdań, odmiennie akcentuje, w skrajnych przypadkach jego wypowiedzi stają się bełkotliwe albo ograniczają się do powtarzanego jednego wyrazu. Należy pamiętać, że jego narządy mowy są sprawne;
  • czuciową – problem dotyczy odbioru i rozumienia mowy, a więc chory nie rozumie pytań, poleceń, całkowicie staje się niewzruszony na żarty czy sformułowania metaforyczne. Ten typ dotyka pacjentów, u których do uszkodzenia doszło w płacie skroniowym dominującej półkuli;
  • mieszana, ruchowo-czuciowa – najczęstszy typ schorzenia, kiedy chory ma problem z wysławianiem się, ale też z rozumieniem mowy;
  • całkowita – funkcje mowy ulegają całkowitemu zaburzeniu we wszystkich płaszczyznach;
  • amnestyczna – powiązana z problemami w nazywaniu elementów, traceniem potrzebnych słów.

Na czym polega terapia neurologopedyczna zaburzeń afatycznych?

Przed przystąpieniem do terapii pacjenta dotkniętego afazją niezbędna jest prawidłowa diagnoza, którą neurologopeda przygotowuje na podstawie wystandaryzowanych kwestionariuszy oraz w oparciu o dokumentację medyczną pacjenta. Należy pamiętać, że nie ma jednego wzorca terapii chorych na zaburzenia afatyczne, gdyż u każdego pacjenta diagnozuje się różny poziom i obszar zaburzeń. Ponadto przywracanie funkcji mowy jest procesem długotrwałym powiązanym ze zmianą myślenia o sobie i oczekiwań od siebie samego. Pacjenci i terapeuci mają zawsze duże szanse na sukces, gdyż w terapii afazji wykorzystuje się zdolność układu nerwowego do kompensacji. Prawidłowo prowadzona terapia stymuluje mózg do wytworzenia nowych połączeń nerwowych, które przejmą funkcje uszkodzonych struktur. Rzadko udaje się doprowadzić do stanu sprzed choroby, ale zawsze walczy się o jak najpełniejszy powrót pacjenta, by odzyskał możliwość porozumiewania się i wyrażania siebie w mowie. Działania terapeutyczne skupiają się więc na:

  • Wzmocnieniu pewności pacjenta dzięki zbudowaniu atmosfery bezpieczeństwa.
  • Usprawnieniu funkcji aparatu oddechowego oraz artykulacyjnego poprzez systematycznie wykonywane ćwiczenia, wydłużające fazę wydechową oraz poprawiające sprawność aparatu mowy.
  • Przywracanie funkcji językowych – rozumienie mowy, odbudowywanie zasobu słownikowego, tworzenie własnych komunikatów w mowie i w piśmie. Stosuje się ćwiczenia w czytaniu i słuchaniu ze zrozumieniem, np. odpowiadanie na pytania, wskazywanie prawdziwych bądź fałszywych odpowiedzi, omawianie tekstów, filmów itp.
  • Stymulowanie rozwoju nowych połączeń nerwowych poprzez odpowiednio przygotowane ćwiczenia zadaniowe, problemowe.
  • Praca nad kontrolą emocji i nastrojów – budowanie postawy samoakceptacji, wiary we własne możliwości.

W działania terapeutyczne należy włączyć osoby z najbliższego otoczenia, gdyż odbudowywanie funkcji mówienia wymaga zintegrowanego działania, ponieważ język wyznacza granice naszego świata.