Choroba Alzheimera – czym jest i jak ją rozpoznać?

Choroba Alzheimera jest jedną z najczęściej występujących tzw. chorób neurodegeneracyjnych – spowodowanych patologicznymi zmianami zachodzącymi w tkance nerwowej. Jest najczęstszą przyczyną otępienia u osób starszych (po 65 roku życia). Rozpoznanie jego oznak oraz postawienie diagnozy umożliwia podjęcie działań spowalniających postęp zaburzeń oraz wdrożenie rehabilitacji neuropsychologicznej.

Czym jest choroba Alzheimera?

Charakterystyczne dla choroby Alzheimera jest postępujące pogorszenie funkcji poznawczych. Od demencji odróżnia ją obraz zaburzeń odbiegający od naturalnych dla podeszłego wieku zmian funkcjonowania poznawczego. Przyczyny choroby nie zostały jeszcze do końca zbadane. Patomechanizm choroby Alzheimera polega na obumieraniu komórek nerwowych, co jest wiązane z odkładaniem się w układzie nerwowym szkodliwych substancji, przede wszystkim białka tau i beta – amyloidu. Większość przypadków zachorowań na chorobę Alzheimera (95%) nie jest związanych z występowaniem rodzinnym. Pozostałe około 5% to przypadki, w których choroba występuje rodzinnie, charakteryzuje je wczesny początek schorzenia. Do czynników ryzyka należą przede wszystkim podeszły wiek i płeć żeńska, a także historia chorób otępiennych w rodzinie, cukrzyca typu II oraz niskie wykształcenie.

Jak ją rozpoznać?

Pierwszymi alarmującymi oznakami mogą być rozkojarzenie, kłopoty z pamięcią oraz orientacją w czasie i przestrzeni. Osoba może mieć trudności z przypomnieniem sobie informacji lub słów, zapominać gdzie się znajduje lub z jakiego powodu się tam znalazła. Z czasem trudności te mogą prowadzić do znacznego obniżenia sprawności funkcjonowania w życiu codziennym. Zmienia się także nastrój, osoba chora może być na przemian apatyczna i depresyjna lub pobudzona, znika też motywacja do planowania i podejmowania działań.

W przebiegu choroby Alzheimera można wyróżnić trzy stadia (etapy):

• stadium łagodne – początkowe, obserwowalne są kłopoty z zapamiętywaniem nowych informacji, lekka dezorientacja, trudności w koncentracji uwagi. Chory może zapomnieć w jakim celu podjął jakąś czynność, nie przypominać sobie niedawno przyswojonych informacji lub mieć kłopoty ze znalezieniem słów. Pojawiają się także zaburzenia nastroju, głównie depresja.

• stadium umiarkowane – chory oprócz pogłębiających się problemów z pamięcią zaczyna wykazywać także zaburzenia orientacji, może zapomnieć w jakim miejscu się znajduje, jaki jest dzień itp. Po jakimś czasie niemożliwe staje się samodzielne poruszanie się nawet po dobrze znanych miejscach. W tym stadium pojawiają się także zaburzenia mowy, kłopot z odpowiednim wysławianiem się i mylenie pojęć. Opieka psychiatryczna staje się konieczna nie tylko ze względu na zaburzenia nastroju, ale także mogące pojawić się na tym etapie objawy psychotyczne (halucynacje, omamy), które manifestują się często w przejawianiu nadmiernej podejrzliwości wobec członków rodziny.

• stadium zaawansowane – na tym etapie pacjent wymaga stałej opieki. Osoby w stadium zaawansowanym choroby Alzheimera nie są w stanie wykonywać prostych czynności dnia codziennego związanych z jedzeniem, ubieraniem się i higieną osobistą. Pojawiają się także problemy z kontrolą funkcji fizjologicznych. Widoczne jest skrajne obniżenie zarówno sprawności poznawczej jak i ruchowej. Osoba chora doświadcza dużej dezorientacji, nie rozpoznaje także nawet najbliższych osób.

Zauważyliśmy niepokojące objawy – co dalej?

W przypadku zauważenia u bliskiej osoby oznak mogących sugerować chorobę Alzheimera, należy wybrać się z nią do specjalisty. Na początek można udać się do lekarza rodzinnego, który będzie w stanie rozpoznać typowe cechy schorzenia i skierować chorego na dalsze badania u specjalistów mogących postawić pełną diagnozę. Można także bezpośrednio wybrać się do neurologa lub neuropsychologa, którzy za pomocą dostępnych im metod (w przypadku neuropsychologa są to testy neuropsychologiczne, a w przypadku neurologa badanie neurologiczne oraz obserwacja, a także posiłkowanie się metodami neuroobrazowania), są w stanie rozpoznać i zdiagnozować chorobę.

Leczenie

W przypadku choroby Alzheimera leczenie jest objawowe, koncentruje się na zahamowaniu rozwoju zaburzeń. W tym celu stosuje się farmakoterapię z zastosowaniem leków prokognitywnych. Bardzo ważne jest zastosowanie równolegle oddziaływań neuropsychologicznych, mających na celu utrwalanie posiadanych umiejętności poznawczych oraz trening i wzmacnianie funkcji zaburzonych. Leczenie objawowe w chorobie Alzheimera jest procesem ciągłym, trwającym aż do śmierci pacjenta, mającym na celu utrzymanie jak najwyższej jakości życia osoby chorej tak długo, jak jest to możliwe.